แบบบ้านผู้สูงอายุควรเป็นแบบไหน? รวมวิธีออกแบบบ้านให้ปลอดภัยทุกวัน

ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างเต็มรูปแบบ หลายครอบครัวเริ่มมองหาแบบบ้านผู้สูงอายุ หรือวางแผนรีโนเวทบ้านเดิมให้เหมาะกับการใช้ชีวิตของพ่อแม่และคนในครอบครัวมากขึ้น เพราะบ้านที่ออกแบบดีไม่ได้ช่วยแค่เรื่องความสะดวกสบาย แต่ยังช่วยลดความเสี่ยงจากการเกิดอุบัติเหตุ และทำให้ผู้สูงอายุใช้ชีวิตได้อย่างอิสระมากขึ้น 

ดังนั้นเราจะพาไปดูบ้านสำหรับผู้สูงอายุควรมีอะไรบ้าง พร้อมเทคนิคจัดบ้านให้ปลอดภัยในทุก ๆ กันมุมครับ

บ้านผู้สูงอายุคืออะไร? ทำไมการออกแบบบ้านจึงสำคัญกว่าที่คิด

แบบบ้านผู้สูงอายุ คือบ้านที่ออกแบบให้รองรับการใช้ชีวิตของผู้สูงวัยหรือคนที่เคลื่อนไหวได้ลำบาก โดยเน้นความปลอดภัย ใช้งานง่าย และลดความเสี่ยงจากอุบัติเหตุภายในบ้าน เพราะงั้นการออกแบบบ้านควรคำนึงถึงทั้งพื้น ทางเดิน แสงสว่าง และการจัดวางพื้นที่ให้ใช้งานสะดวก

ถ้าใครกำลังสร้างบ้านใหม่ แบบบ้านผู้สูงอายุชั้นเดียว ถือเป็นตัวเลือกที่ได้รับความนิยม เพราะช่วยลดการขึ้นลงบันได สามารถเดินเชื่อมต่อแต่ละพื้นที่ได้สะดวก และเพื่อน ๆ ยังสามารถเข้าไปดูไอเดียการออกแบบบ้านยังไงให้โดนใจผู้สูงอายุ เพิ่มเติมได้อีกด้วยครับ

บ้านผู้สูงอายุที่ดีควรมีองค์ประกอบอะไรบ้าง?

หนึ่งในหลักการที่ได้รับการยอมรับทั่วโลก คือ Universal Design หรือการออกแบบเพื่อทุกคน ไม่ว่าจะเป็นเด็ก ผู้ใหญ่ หรือผู้สูงอายุ ก็สามารถใช้งานพื้นที่เดียวกันได้อย่างปลอดภัย โดยองค์ประกอบสำคัญมีทั้งหมด 7 ข้อ ดังนี้ครับ

1. ใช้งานได้กับทุกคน (Equitable Use)

แบบบ้านผู้สูงอายุควรออกแบบให้ทุกคนใช้งานร่วมกันได้โดยไม่รู้สึกว่ามีพื้นที่เฉพาะสำหรับผู้สูงอายุ เช่น ทางลาดที่ใช้ได้ทั้งรถเข็น รถเข็นเด็ก หรือผู้ที่เดินไม่สะดวก 

2. รองรับการใช้งานที่หลากหลาย (Flexibility in Use)

พื้นที่ควรปรับเปลี่ยนการใช้งานได้ตามช่วงวัย เช่น ห้องนอนชั้นล่างที่วันนี้อาจเป็นห้องทำงาน แต่ในอนาคตสามารถปรับเป็นห้องนอนสำหรับผู้สูงอายุได้

3. ใช้งานง่าย ไม่ซับซ้อน (Simple and Intuitive Use)

อุปกรณ์ภายในบ้านควรใช้งานง่าย จับถือได้สะดวก เช่น สวิตช์ไฟขนาดใหญ่ มือจับประตูแบบก้านโยก หรือก๊อกน้ำที่เปิดปิดได้ด้วยการออกแรงแค่เล็กน้อย

4. มองเห็นและสังเกตได้ชัด (Perceptible Information)

แบบบ้านผู้สูงอายุควรมีแสงสว่างเพียงพอ ใช้สีที่ช่วยแยกพื้น ผนัง และขอบบันไดให้มองเห็นได้ง่าย รวมถึงติดตั้งไฟส่องทางในจุดที่ใช้งานบ่อยในช่วงกลางคืน

5. ลดความเสี่ยงจากความผิดพลาด (Tolerance for Error)

บ้านควรลดโอกาสเกิดอุบัติเหตุให้มากที่สุด เช่น พื้นกันลื่น ไม่มีธรณีประตูสูง หรือเลือกเฟอร์นิเจอร์ที่ไม่มีมุมแหลมเพื่อป้องกันโอกาสที่จะเกิดอุบัติเหตุกับผู้สูงอายุ

6. ใช้แรงน้อยในการใช้งาน (Low Physical Effort)

ผู้สูงอายุไม่ควรต้องออกแรงเยอะในการเปิดประตู ยกของ หรือเดินขึ้นลงต่างระดับ การเลือกประตูบานเลื่อน หน้าต่างที่เปิดง่าย และเฟอร์นิเจอร์ที่มีความสูงเหมาะสม จะช่วยให้ใช้ชีวิตสะดวกขึ้นมาก 

7. มีพื้นที่เพียงพอสำหรับการเคลื่อนไหว (Size and Space for Approach and Use)

การทำทางเดินควรกว้างอย่างน้อย 90-120 เซนติเมตร เพื่อให้เดินสวนกันได้สะดวก หรือรองรับการใช้รถเข็นในอนาคต รวมถึงจัดวางเฟอร์นิเจอร์ให้เหลือพื้นที่สำหรับการเดินโดยไม่ต้องหลบสิ่งกีดขวาง

จัดบ้านผู้สูงอายุแต่ละห้องอย่างไรให้ปลอดภัย?

การออกแบบ หรือการรีโนเวทบ้านตามแบบบ้านผู้สูงอายุ ควรใส่ใจรายละเอียดของแต่ละพื้นที่ภายในบ้าน เพราะทุกห้องล้วนมีพฤติกรรมการใช้งานที่แตกต่างกัน ซึ่งถ้ามีการดีไซน์ให้เหมาะสมตั้งแต่แรก จะช่วยให้ผู้สูงอายุใช้ชีวิตประจำวันได้สะดวก และลดความเสี่ยงการเกิดอุบัติเหตุในชีวิตประจำวันได้มากขึ้นครับ

1. ห้องนอน

ห้องนอนควรอยู่ในตำแหน่งที่เดินเข้าออกได้สะดวก และอยู่ชั้นล่างของบ้านเพื่อลดการขึ้นลงบันได พร้อมทั้งเลือกเตียงที่มีความสูงพอดีกับระดับการลุกนั่ง เข้าออกเตียงได้ง่าย เว้นพื้นที่รอบเตียงให้เดินได้สะดวกอย่างน้อย 90 เซนติเมตร รวมถึงติดตั้งไฟหัวเตียงหรือสวิตช์ไฟในตำแหน่งที่เอื้อมถึงได้ง่ายครับ

2. ห้องน้ำ

ห้องน้ำถือเป็นพื้นที่ที่เกิดอุบัติเหตุจากการลื่นล้มสำหรับผู้สูงอายุบ่อยที่สุด ควรศึกษาวิธีเลือกกระเบื้องปูพื้นในบ้าน หรือเลือกพื้นผิวกันลื่นโดยเฉพาะ แยกพื้นที่เปียกและแห้งให้ชัดเจน พร้อมติดตั้งราวจับในห้องน้ำ หลีกเลี่ยงการทำพื้นต่างระดับหรือมีขอบกั้นภายในห้องน้ำ

3. ห้องนั่งเล่น

ห้องนั่งเล่นควรเป็นพื้นที่โล่ง เดินได้สะดวก และไม่มีสิ่งของกีดขวางทางเดิน ควรเลือกโซฟาหรือเก้าอี้ที่มีพนักพิงและที่วางแขน เพื่อช่วยพยุงตัวเวลาลุกนั่งของผู้สูงอายุ รวมถึงหลีกเลี่ยงการใช้พรมผืนเล็กหรือเฟอร์นิเจอร์ที่มีมุมแหลม เพราะอาจทำให้สะดุดหรือเกิดการบาดเจ็บได้

4. ห้องครัว

การจัดห้องครัวสำหรับผู้สูงอายุควรเน้นความสะดวกในการหยิบจับของใช้ โดยจัดเก็บอุปกรณ์ที่ใช้งานเป็นประจำไว้ในระดับเอวถึงระดับอก  เพื่อลดการก้มหรือเอื้อมสูงหยิบที่สูง ๆ พร้อมทั้งเลือกวัสดุปูพื้นที่ไม่ลื่น และมีแสงสว่างเพียงพอ  

5. ทางเดิน

ทางเดินภายในบ้านควรมีความกว้างเพียงพอ ไม่มีสิ่งกีดขวางหรือสายไฟพาดขวางทางเดิน หากเป็นบ้านที่ต้องรองรับรถเข็น ควรมีความกว้างไม่น้อยกว่า 90 เซนติเมตร และติดตั้งไฟส่องสว่างตลอดแนวทางเดิน โดยเฉพาะบริเวณที่ใช้งานในเวลากลางคืน เพื่อช่วยลดโอกาสการหกล้ม 

6. ทางเข้าและที่จอดรถ

แบบบ้านผู้สูงอายุควรทำบริเวณทางเข้าบ้านให้เชื่อมกับที่จอดรถได้สะดวก และมีพื้นเรียบเสมอกัน ถ้าจำเป็นต้องมีทางลาดควรออกแบบให้มีความชันที่เหมาะสม พร้อมติดตั้งราวจับทั้งสองด้านเพื่อช่วยพยุงตัว และเว้นพื้นที่ด้านข้างรถให้กว้างพร้อมสำหรับการเปิดประตูหรือใช้งานรถเข็นได้อย่างคล่องตัว

เช็กจุดในบ้านที่ผู้สูงอายุหกล้มบ่อยที่สุด และวิธีป้องกัน

อุบัติเหตุที่เกิดขึ้นกับผู้สูงอายุส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากกิจกรรมที่เสี่ยง แต่เกิดจากการใช้ชีวิตประจำวันในภายบ้าน ดังนั้นถ้าเรารู้ว่าจุดไหนเป็นพื้นที่เสี่ยงสำหรับแบบบ้านผู้สูงอายุ ก็อาจช่วยป้องกันการเกิดอุบัติเหตุได้มากขึ้น ซึ่งเราได้สรุปจุดเสี่ยงและวิธีป้องกันดังนี้ครับ

• พรม: ควรหลีกเลี่ยงพรมผืนเล็กที่ไม่มีแผ่นกันลื่น เพราะอาจเลื่อนหรือสะดุดได้ง่าย
• สายไฟ: จัดเก็บสายไฟให้ชิดผนัง หรือร้อยเข้ารางเก็บสายไฟ ไม่ควรพลาดผ่านทางเดิน
• ห้องน้ำ: เลือกพื้นกันลื่น ติดตั้งราวจับ และแยกพื้นที่เปียกกับพื้นที่แห้งให้ชัดเจน
• บันได: ติดราวจับทั้งสองด้าน พร้อมแถบกันลื่นบริเวณขั้นบันได และเพิ่มไฟสว่างให้เพียงพอ
• แสงสว่างไม่เพียงพอ: เพิ่มไฟตามทางเดิน บันได และไฟกลางคืนบริเวณห้องนอนหรือห้องน้ำ
• พื้นลื่น: เลือกวัสดุปูพื้นที่มีค่ากันลื่น และหลีกเลี่ยงการใช้น้ำยาเคลือบพื้นที่ทำให้ผิวลื่น
• ธรณีประตู: ถ้าไม่จำเป็นควรปรับพื้นให้เสมอกัน เพื่อลดโอกาสสะดุดเวลาผู้สูงอายุเดินผ่าน
• เฟอร์นิเจอร์มุมแหลม: เลือกเฟอร์นิเจอร์มุมโค้งมน หรือใช้แผ่นกันกระแทกบริเวณมุมโต๊ะและตู้

รีโนเวทบ้านเดิมให้เหมาะกับผู้สูงอายุ ต้องเริ่มตรงไหน?

ถ้ายังไม่พร้อมสร้างบ้านใหม่ ก็สามารถรีโนเวทบ้านเดิมให้เหมาะกับผู้สูงอายุได้ โดยเลือกปรับแบบบ้านผู้สูงอายุตามงบประมาณและความจำเป็น ดังนี้

1. งบน้อย (หลักพัน-หลักหมื่นต้น): เหมาะกับการปรับปรุงจุดเล็ก ๆ ที่ช่วยเพิ่มความปลอดภัย เช่น

• ติดตั้งราวจับในห้องน้ำ และทางเดิน
• เปลี่ยนหลอดไฟให้สว่างขึ้น
• ติดแผ่นกันลื่นในห้องน้ำ
• เก็บสายไฟ และทำพรมที่เสี่ยงต่อการสะดุดออกให้หมด

2. งบกลาง (หลักหมื่น – หลักแสน): เหมาะสำหรับบ้านที่ต้องการปรับพื้นที่ใช้งานให้สะดวกขึ้น เช่น 

• เปลี่ยนประตูเป็นแบบบานเลื่อน
• ปรับระดับพื้นให้เรียบเสมอกัน
• เปลี่ยนพื้นเป็นวัสดุกันลื่น
• ปรับห้องน้ำให้รองรับการใช้งานของผู้สูงอายุ

3. งบเยอะ (หลักแสนขึ้นไป): ถ้าหากมีการรีโนเวทครั้งใหญ่ แนะนำให้วางแผนตามหลัก Universal Design ตั้งแต่โครงสร้าง เช่น

• ทำห้องนอน และห้องน้ำไว้ชั้นล่าง
• สร้างทางลาดและราวจับแทนบันได
• ขยายทางเดินและประตูให้รองรับรถเข็น
• ปรับผังบ้านใหม่ให้เชื่อมต่อทุกพื้นที่ได้สะดวก

บทส่งท้าย

การออกแบบบ้านผู้สูงอายุ ไม่ใช่แค่การเพิ่มความสะดวกในการใช้ชีวิต แต่ยังช่วยลดความเสี่ยงจากอุบัติเหตุ และทำให้ผู้สูงอายุสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างมั่นใจและเป็นอิสระมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการสร้างบ้านใหม่หรือรีโนเวทบ้านเดิม การวางแผนตั้งแต่ต้นจะช่วยให้บ้านหลังเดิมอยู่สบายได้ในทุกช่วงวัยครับ

ใครที่กำลังมองหาที่อยู่อาศัยใหม่เพื่อเลือกบ้านที่เหมาะกับทุกคนในครอบครัว ไม่ว่าจะเป็นบ้านเดี่ยว คอนโดและทาวน์โฮม ก็สามารถเข้ามาดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์ “น่าอยู่” แหล่งรวมข้อมูลอสังหาริมทรัพย์และสาระเรื่องบ้านที่ครบจบในที่เดียว

คำถามที่พบบ่อย

1. บ้านผู้สูงอายุควรเป็นบ้านชั้นเดียวหรือสองชั้น ?

ถ้าเลือกได้ บ้านชั้นเดียว จะเหมาะกับผู้สูงอายุมากกว่าครับ เพราะไม่ต้องขึ้นลงบันได ลดความเสี่ยงในการหกล้ม และใช้งานพื้นที่ต่าง ๆ ได้สะดวกกว่า 

2. ห้องน้ำผู้สูงอายุควรมีอะไรบ้าง ?

ห้องน้ำควรมีพื้นกันลื่น ราวจับ โถสุขภัณฑ์ที่มีความสูงเหมาะสม พื้นที่กว้างพอสำหรับการเคลื่อนไหว และไม่มีพื้นต่างระดับ เพื่อช่วยลดโอกาสเกิดอุบัติเหตุ 

3. รีโนเวทบ้านเดิมให้เหมาะกับผู้สูงอายุใช้งบประมาณเท่าไร ?

ขึ้นอยู่กับขอบเขตของงานครับ โดยการติดตั้งอุปกรณ์พื้นฐานสำหรับผู้สูงอายุอาจใช้งบเพียงหลักพันบาท ส่วนการรีโนเวททั้งหลัง หรือปรับโครงสร้างตามแบบบ้านผู้สูงอายุ อาจใช้งบตั้งแต่หลักแสนบาทขึ้นไป