ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พินัยกรรมมี 5 แบบ ได้แก่ พินัยกรรมแบบธรรมดา พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ พินัยกรรมทำเป็นเอกสารฝ่ายเมือง พินัยกรรมทำเป็นเอกสารลับ และพินัยกรรมทำด้วยวาจา โดยแต่ละแบบมีหลักเกณฑ์แตกต่างกัน
1. พินัยกรรมแบบธรรมดา
พินัยกรรมแบบธรรมดาเป็นรูปแบบที่สามารถจัดทำเป็นหนังสือ โดยจะเขียนหรือพิมพ์ก็ได้ และต้องลงวัน เดือน ปี ขณะที่ทำพินัยกรรม ผู้ทำพินัยกรรมต้องลงลายมือชื่อไว้ต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คนพร้อมกัน และพยานต้องลงลายมือชื่อรับรองในขณะที่ผู้ทำพินัยกรรมยังอยู่ในกระบวนการจัดทำตามที่กฎหมายกำหนด
ข้อดีของพินัยกรรมแบบนี้คือสามารถจัดทำได้โดยไม่ต้องไปทำต่อหน้าเจ้าหน้าที่โดยตรง แต่ต้องระมัดระวังเรื่องรูปแบบและลายมือชื่อของผู้ทำพินัยกรรมและพยาน เพราะรายละเอียดเหล่านี้มีผลต่อความสมบูรณ์ของพินัยกรรม
2. พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ
พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ เป็นรูปแบบที่ผู้ทำพินัยกรรมต้องเขียนข้อความทั้งหมดด้วยลายมือตนเอง รวมถึงลงวัน เดือน ปี และลงลายมือชื่อ จุดสำคัญของพินัยกรรมประเภทนี้คือ ต้องเขียนด้วยลายมือของผู้ทำพินัยกรรมเองทั้งฉบับ จึงไม่ใช่การพิมพ์เอกสารแล้วนำมาเซ็นชื่อเหมือนพินัยกรรมแบบธรรมดา
ข้อดีคือสามารถจัดทำได้ด้วยตนเองและไม่จำเป็นต้องมีพยานในขณะทำพินัยกรรม แต่ควรเขียนข้อความให้ชัดเจน โดยเฉพาะหากต้องการยกบ้าน ที่ดิน หรือทรัพย์สินเฉพาะรายการให้แก่บุคคลใดบุคคลหนึ่ง
3. พินัยกรรมทำเป็นเอกสารฝ่ายเมือง
พินัยกรรมทำเป็นเอกสารฝ่ายเมือง เป็นพินัยกรรมที่จัดทำต่อหน้าเจ้าหน้าที่ โดยผู้ทำพินัยกรรมแจ้งข้อความที่ต้องการกำหนดไว้ และเจ้าหน้าที่ดำเนินการตามขั้นตอนของทางราชการ รูปแบบนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการให้เจ้าหน้าที่เข้ามาดำเนินการจัดทำเอกสารตามขั้นตอนที่กฎหมายกำหนด
โดยสามารถติดต่อหน่วยงานทะเบียนที่เกี่ยวข้องเพื่อสอบถามรายละเอียดและเอกสารที่ต้องเตรีย พินัยกรรมประเภทนี้เป็นหนึ่งในรูปแบบที่อำเภอหรือสำนักงานเขตมีหน้าที่เกี่ยวข้องโดยตรง เช่นเดียวกับพินัยกรรมเอกสารลับและพินัยกรรมทำด้วยวาจา
4. พินัยกรรมทำเป็นเอกสารลับ
พินัยกรรมทำเป็นเอกสารลับ เป็นรูปแบบที่ผู้ทำพินัยกรรมสามารถจัดทำข้อความพินัยกรรมขึ้นเอง แล้วนำเอกสารไปดำเนินการตามขั้นตอนต่อหน้าเจ้าหน้าที่และพยาน โดยมีการปิดผนึกเอกสารเพื่อรักษาความลับของข้อความในพินัยกรรม
รูปแบบนี้เหมาะกับผู้ที่ไม่ต้องการเปิดเผยรายละเอียดทรัพย์สินหรือผู้รับมรดกให้บุคคลอื่นทราบในขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ แต่ต้องดำเนินการตามขั้นตอนและเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนดอย่างครบถ้วน เนื่องจากเป็นพินัยกรรมที่มีขั้นตอนเกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่ หากสนใจทำพินัยกรรมประเภทนี้ควรติดต่ออำเภอหรือสำนักงานเขตเพื่อสอบถามรายละเอียดก่อนดำเนินการ
5. พินัยกรรมทำด้วยวาจา
พินัยกรรมทำด้วยวาจาเป็นรูปแบบที่ใช้ได้ในกรณีพิเศษ ไม่ใช่รูปแบบที่สามารถเลือกใช้ได้ตามปกติ โดยต้องเป็นกรณีที่บุคคลอยู่ในภาวะอันตรายใกล้ความตาย และไม่สามารถทำพินัยกรรมในรูปแบบอื่นได้
ผู้ทำพินัยกรรมต้องแสดงเจตนาต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คน และเมื่อการทำพินัยกรรมด้วยวาจาสิ้นสุดลง พยานต้องแจ้งข้อความที่ผู้ทำพินัยกรรมสั่งไว้ รวมถึงวัน เดือน ปี สถานที่ และเหตุผลที่ไม่สามารถทำพินัยกรรมแบบอื่นต่อนายอำเภอหรือผู้อำนวยการเขตโดยเร็วที่สุด
ดังนั้น หากสามารถทำพินัยกรรมแบบอื่นได้ตามปกติ ควรเลือกแบบที่มีขั้นตอนชัดเจนและสามารถตรวจสอบเอกสารได้ง่ายกว่า เพื่อช่วยลดปัญหาการพิสูจน์เจตนาในภายหลัง
พินัยกรรมแต่ละแบบต่างกันอย่างไร?
แม้พินัยกรรมทั้ง 5 แบบจะมีจุดประสงค์ในการแสดงเจตนาก่อนเสียชีวิตเหมือนกัน แต่ขั้นตอนการจัดทำแตกต่างกันอย่างชัดเจน
พินัยกรรมแบบธรรมดาเหมาะกับผู้ที่ต้องการจัดทำเอกสารเป็นลายลักษณ์อักษรและมีพยานรับรอง ขณะที่พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับเหมาะกับผู้ที่ต้องการเขียนเอกสารด้วยตนเอง
ส่วนพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองและเอกสารลับจะมีเจ้าหน้าที่เข้ามาเกี่ยวข้อง และพินัยกรรมทำด้วยวาจาจะใช้ได้เฉพาะสถานการณ์พิเศษตามที่กฎหมายกำหนด
ดังนั้น การเลือกว่าจะทำพินัยกรรมแบบใดควรพิจารณาจากความสะดวก ลักษณะทรัพย์สิน ความต้องการด้านความเป็นส่วนตัว และความสามารถในการปฏิบัติตามขั้นตอนของแต่ละแบบ
ทำพินัยกรรมต้องมีพยานกี่คน?
จำนวนพยานขึ้นอยู่กับรูปแบบของพินัยกรรมที่เลือกทำ เช่น พินัยกรรมแบบธรรมดาต้องมีพยานอย่างน้อย 2 คนพร้อมกันในขณะที่ผู้ทำพินัยกรรมลงลายมือชื่อ ส่วนพินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับมีหลักเกณฑ์แตกต่างกันและไม่จำเป็นต้องมีพยานในลักษณะเดียวกับพินัยกรรมแบบธรรมดา
สำหรับพินัยกรรมทำด้วยวาจา กฎหมายกำหนดให้ต้องแสดงเจตนาต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คน เนื่องจากเป็นการจัดทำในสถานการณ์พิเศษและไม่มีเอกสารที่ผู้ทำพินัยกรรมเขียนขึ้นเอง
หากเลือกใช้พยาน ควรตรวจสอบคุณสมบัติของพยานให้ถูกต้องตามกฎหมายด้วย เพราะการมีพยานไม่ได้หมายความว่าพินัยกรรมจะสมบูรณ์เสมอไป หากขั้นตอนอื่นไม่เป็นไปตามแบบที่กฎหมายกำหนด
ทำพินัยกรรมเกี่ยวกับบ้านและที่ดินได้หรือไม่?
สามารถกำหนดบ้าน ที่ดิน หรืออสังหาริมทรัพย์อื่นไว้ในพินัยกรรมได้ โดยควรระบุรายละเอียดของทรัพย์สินให้ชัดเจน เพื่อให้สามารถระบุได้ว่าทรัพย์สินรายการใดตกแก่ผู้รับพินัยกรรม
กรณีเป็นที่ดิน ควรตรวจสอบข้อมูลในเอกสารสิทธิ เช่น เลขที่โฉนด ตำแหน่งที่ดิน และรายละเอียดที่เกี่ยวข้อง เพื่อช่วยลดความสับสนหากเจ้ามรดกมีที่ดินหลายแปลง
กรมที่ดินมีแนวทางเกี่ยวกับการโอนที่ดินมรดกกรณีมีพินัยกรรม และมีขั้นตอนสำหรับการจดทะเบียนสิทธิในทรัพย์สินตามพินัยกรรมโดยเฉพาะ
หากเป็นบ้านหรืออสังหาริมทรัพย์ที่มีรายละเอียดหลายส่วน การระบุทรัพย์สินและผู้รับให้ชัดเจนตั้งแต่ต้นจะช่วยให้ทายาทสามารถตรวจสอบและดำเนินการตามเจตนาของผู้ทำพินัยกรรมได้ง่ายขึ้น
ถ้าทำพินัยกรรมแล้ว สามารถแก้ไขได้หรือไม่?
โดยทั่วไป ผู้ทำพินัยกรรมสามารถจัดทำพินัยกรรมฉบับใหม่หรือดำเนินการตามวิธีที่กฎหมายกำหนดเพื่อเปลี่ยนแปลงเจตนาเดิมได้ ตราบใดที่ยังมีความสามารถตามกฎหมายในการจัดทำพินัยกรรม
หากมีพินัยกรรมหลายฉบับ การพิจารณาว่าฉบับใดมีผลใช้บังคับจะต้องดูรายละเอียดของแต่ละฉบับ รวมถึงเจตนาของผู้ทำพินัยกรรมและข้อกำหนดตามกฎหมาย ไม่ควรสรุปเพียงจากวันที่ในเอกสารเท่านั้น
ดังนั้น หากมีการเปลี่ยนแปลงทรัพย์สินหรือความต้องการ เช่น ซื้อบ้านใหม่ ขายที่ดินเดิม หรือเปลี่ยนผู้รับทรัพย์สิน ก็ควรทบทวนพินัยกรรมให้สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน
ทำพินัยกรรมแบบไหนดี?
การเลือกประเภทพินัยกรรมไม่มีคำตอบเดียวว่ารูปแบบใดดีที่สุด เพราะแต่ละคนมีทรัพย์สินและสถานการณ์แตกต่างกัน หากต้องการทำเอกสารด้วยตนเองและสามารถปฏิบัติตามข้อกำหนดได้ พินัยกรรมแบบธรรมดาหรือแบบเขียนเองทั้งฉบับอาจเป็นตัวเลือกที่สะดวก
หากต้องการให้เจ้าหน้าที่เข้ามาดำเนินการตามขั้นตอน สามารถพิจารณาพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมือง ส่วนพินัยกรรมเอกสารลับเหมาะกับผู้ที่ให้ความสำคัญกับการเก็บข้อความในพินัยกรรมเป็นความลับ
สำหรับพินัยกรรมทำด้วยวาจา ควรเข้าใจว่าเป็นกรณีพิเศษสำหรับสถานการณ์ที่ไม่สามารถทำพินัยกรรมแบบอื่นได้ ไม่ควรเลือกใช้เป็นทางเลือกทั่วไปหากยังสามารถจัดทำพินัยกรรมเป็นลายลักษณ์อักษรได้
สรุป พินัยกรรมมีกี่แบบ และควรเลือกแบบไหนดี?
พินัยกรรมมีทั้งหมด 5 แบบ ได้แก่ แบบธรรมดา แบบเขียนเองทั้งฉบับ แบบเอกสารฝ่ายเมือง แบบเอกสารลับ และแบบทำด้วยวาจา แต่ละแบบมีเงื่อนไขและขั้นตอนแตกต่างกัน การเลือกใช้ควรพิจารณาจากสถานการณ์ ความสะดวก และลักษณะทรัพย์สินที่ต้องการจัดสรร โดยเฉพาะผู้ที่มีบ้าน ที่ดิน หรืออสังหาริมทรัพย์หลายรายการ ควรระบุรายละเอียดให้ชัดเจนและดำเนินการตามรูปแบบที่กฎหมายกำหนด
หากพินัยกรรมเกี่ยวข้องกับการจัดสรรบ้านหรืออสังหาริมทรัพย์ให้ทายาท การตรวจสอบประเภททรัพย์และสถานะกรรมสิทธิ์ให้ชัดเจนก็เป็นเรื่องสำคัญ หากกำลังมองหาทรัพย์เพื่ออยู่อาศัยหรือวางแผนด้านอสังหาริมทรัพย์ในขอนแก่น สามารถดู บ้านมือสองขอนแก่น สำหรับบ้านที่มีให้เลือกหลายทำเล หรือเลือกดู ขายที่ดินขอนแก่น หากสนใจทรัพย์ประเภทที่ดิน รวมถึง ตึกแถวขอนแก่น และ คอนโดมือสองขอนแก่น เพื่อเปรียบเทียบอสังหาริมทรัพย์แต่ละประเภทให้เหมาะกับความต้องการ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับพินัยกรรม
1. พินัยกรรมมีกี่แบบ?
พินัยกรรมตามกฎหมายไทยมี 5 แบบ ได้แก่ พินัยกรรมแบบธรรมดา พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ พินัยกรรมทำเป็นเอกสารฝ่ายเมือง พินัยกรรมทำเป็นเอกสารลับ และพินัยกรรมทำด้วยวาจา โดยแต่ละแบบมีหลักเกณฑ์และขั้นตอนแตกต่างกัน
2. พินัยกรรมเขียนเองต้องมีพยานหรือไม่?
พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับมีหลักเกณฑ์แตกต่างจากพินัยกรรมแบบธรรมดา โดยผู้ทำต้องเขียนข้อความทั้งหมดด้วยลายมือตนเอง ลงวัน เดือน ปี และลงลายมือชื่อ ทั้งนี้ ควรตรวจสอบรายละเอียดตามกฎหมายก่อนจัดทำเพื่อให้เอกสารมีผลสมบูรณ์
3. พินัยกรรมสามารถยกบ้านหรือที่ดินให้ใครก็ได้หรือไม่?
สามารถกำหนดทรัพย์สิน เช่น บ้านหรือที่ดิน และระบุผู้รับพินัยกรรมได้ แต่การจัดการทรัพย์สินหลังผู้ทำพินัยกรรมเสียชีวิตยังต้องดำเนินการตามขั้นตอนทางกฎหมาย รวมถึงตรวจสอบเอกสารสิทธิและการจดทะเบียนกับสำนักงานที่ดินในกรณีที่เกี่ยวข้อง
ติดตาม "ขอนแก่นน่าอยู่" เพื่อไปหาบ้านมือ 1, หาคอนโด, บ้านมือ 2, ที่ดินและหาเช่า/ กดหอพักทั่วเมืองขอนแก่นได้ที่สามารถพบได้ที่นี่
